Müteelim bir insan sesi: İlhami Çiçek
1983’te yirmi dokuz yaşında iken intihar eden İlhami Çiçek’in Satranç Dersleri adlı ilk kitabı aynı yıl Edebiyat Yayınları’ndan çıktı. 1991’de Göğekin: İlhami Çiçek’in Anısına adlı kitapta bu ilk kitap, şairin dergilerde kalan şiirleri, yayımlanmamış şiirleri ve hakkında yazılmış yazılar bir araya getirildi.
Göğekin’deki tüm şiirler göz önünde bulundurularak Çiçek’in şiiriyle ilgili ilk elde şu tespit yapılmalıdır: Şiirin duyuşsal omurgasını umutsuzluk ve hüzün oluşturur. Yaşadığı zamanı algılayışı da bu tespiti haklılaştırır: “Çağımız korku çağıdır. Umut’la dengelenmediği için, erdem’e yer yok bünyesinde.”1
Şiirle uğraşma gerekçesini şöyle açıkladı: “Her insanda özündeki bilgeliğe ulaşma tutkusu olduğuna inanıyorum. Şiir çok elverişli bu tutkuyu yönlendirmeye. İnsana ulaşmamızda şiir nasıl bir işlev yükleniyor diyorsunuz. Söyleyeyim: İbrahim’in yaptığını yapmak; öz’ü örten herşeyi kırmak yani.”2 İlhami Çiçek, ebediyet özlemini şiirin dokusuna yerleştirdi. Şiire lafız olarak koymaksızın ihsas ettirdiği sonsuzluk özlemi, geçici olanın geçiciliğinden duyduğu acı ve özellikle “Satranç Dersleri” adı altında yayımlanan şiirlerindeki düşünsel kurgu nedeniyle metafizik bir derinliğe aday olduğu söylenmelidir. Söyleyiş ve müzik anlayışı bakımından Cahit Zarifoğlu’na yakındır. Ancak ondan farklı olarak vurguyu dize sonlarına toplar ve genelde bölümleri kapalı heceyle ve uyakla kapatır.
Değerlendirmemize temel olacak kitabı Satranç Dersleri, iki bölümden oluşur. Birinci bölüm sekiz parçalık “Satranç Dersleri” adlı şiirden oluşur. Yalnızca çağdaş insanın arka fonu olarak önemsenen tarihin, oyun terimleriyle yorumlanışı ilgiye değer bir şiir yaratmıştır. Burada tarih, şiirin dokusuna duyumsanabilir bir alt form olarak içkinleştirilmiştir. Şiirin içerik bakımından özellikle vurgulanması gereken yanı, Çiçek’in bazı duygulara özel tanımlar geliştirerek yaşamı imkânsızlık alanına dönüştürmesidir. Bu alan yeisin alanıdır; çünkü şairin yalnızca ileri doğru gitmeyi önemseyen bakış açısına göre yola çıkılmıştır ve ‘gemi parça parça’dır. Buna göre, yürümenin dışında bütün eylemlerin adı kaçıştır. İyi bir oyuncu en çok atları sever. İntikam dışlanmıştır. Aşk, gece yapılan rahim bir yürüyüştür. Yer yer umutsuzluğun dışında bir çıkışı sezer. “Arıyor diye duydum bir şeyi // ye’si biçen o eşsiz kılıncı gürbüz hamleyi”3 Mekânlar da bu bakışa uygun olarak sınırlılığı vurgulamak amacıyla daralma, azalma ve kararma eğilimindedir. Örneğin sokak tabutun yandan görünüşüdür. Şehir, bir cadde görünümündedir. Karanlıktır “herşey simsiyah herşey simsiyah herşey”.
İkinci bölümde tespitler ve aforizmik dizeler yer alır. Dünyada bir kez yenilmiş olanın dramına keskin bir altyazı üretir ve şiiri de aslında -yaşamıyla birlikte- bu noktada tükenmiştir: “bir at / bir kez kapaklanmışsa / kapaklanmış bir attır o”4
Hayriye ÜNAL
Hece, Aralık 2006
1 İlhami Çiçek, “Satranç Dersleri ve Şiir Üzerine İlhami Çiçek’le Konuşma”, Göğekin, Haz. M. Latif Çiçek, 1991, s. 103.
2 Aynı söyleşi.
3 Agy., “Satranç Dersleri VII”.
4 Agy., “Resimde”.
yorum değil de bir sorum olacak. İlhami Çiçek’in intihar ettiği doğru mu? Ne şekilde olduğunu merak ediyorum
Adresindeki yazıda sorunuza cevap bulabileceğinizi umuyorum.
gerçekten çok teşekkür ederim Arif bey. kendisi adına çok üzülmüştüm okuyunca. yasak meyve adlı bir dergide de aynı şekilde söyleniyordu. heralde bize sadece dua etmek düşüyor. krizin içeriğini de sorsam acaba fazla mı olurum? ben geç tanıştım İlhami Çiçekle ve şiirleriyle. bir de yasak meyve dergisinde anlatıldığı gibi acaba kendisinin başlangıçta solcu olduğu doğru mu?
Evet, dua etmek en faydalı yoldur her daim. Rahmetle anılmayı hak ediyor İlhami Çiçek.
Yeterli tibbî donanımım yok ancak krizin “sara” hastalığından neşet olduğunu söyleyebilirim. Maraziyet hakkında adresinde bilgi veriliyor.
İlk gençlik yıllarında solcu olduğuna dair bilgiyi sadece Metin Cengiz veriyor, ancak bunu henüz teyid edemedik. Öyle de olsa, bu el’an menfi bir nitelik değil umuyorum.
İlginiz için ziyadesiyle müteşekkirim.
ben de teşekkür ederim beni aydınlattığınız için. sitenizdeki diğer yazıları da peyderpey okuyacağım, solcu gibi bir nitelendirmeyi başka bir şey o an aklıma gelmediği için kullandım. ama şu da var menfilik ya da müspetlik belirtmeksizin de kullanabiliriz böyle kelimeleri. ben de zaten tamamen tanımlamak için kullanmıştım. bir taraf değildim. hoşça kalın.
İlhami Çiçek’in şiir ve öykülerini; ayrıca hakkında yazılan yazı ve ithaf edilen şiirleri topladığımız GöğEkin adlı e-kitabı okuyabilirsiniz. Tarih itibariyle İlhami Çiçek hakkındaki en kapsamlı üründür.
İlginizin daim olması temennisi ile. Hoşçakalın.